Son yıllarda minimalist yaşamın bir parçası olarak popüler hale gelen “tiny house” (küçük ev) hareketi, Türkiye’de de ilgi çekmektedir. Ancak, bu küçük evlerin konumlandırılacağı arazilerin yasal durumu konusunda önemli hususlar bulunmaktadır. Tarım arazilerinin kooperatif veya benzeri şekillerde bölünerek satılması, Türkiye’deki Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’na aykırıdır ve bu durum ciddi hukuki sonuçlar doğurabilir.
Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu, Türkiye’deki tarım arazilerinin korunması ve sürdürülebilir şekilde kullanılmasını amaçlamaktadır. Kanunun 3. maddesi, önemli tanımları içermektedir:
- Tarım Arazisi: “Tarım arazisi, tarım yapılan ve tarımsal üretime uygun, toprak ve topoğrafya özellikleri bakımından tarımsal üretim potansiyeline sahip arazilerdir.”
- Toprak Koruma: “Toprak koruma, toprakların doğal, fiziki, kimyasal ve biyolojik özelliklerinin ve üretkenliğinin korunmasını ifade eder.”
- Arazi Kullanım Planı: “Arazi kullanım planı, tarım arazilerinin korunması ve sürdürülebilir kullanımını sağlamak amacıyla hazırlanan planlardır.”
Kanunun 14., 20. ve 21. maddeleri, tarım arazilerinin korunması ve yasadışı kullanımlarına karşı uygulanacak yaptırımları belirlemektedir:
- Madde 14 – İdari Para Cezaları: “Toprak koruma projelerine ve arazi kullanım planlarına aykırı olarak yapılan uygulamalar hakkında 50.000 TL’den az olmamak kaydıyla idari para cezası uygulanır.”
- Madde 20 – Toprak Kullanımına Aykırılık: “Tarım arazilerinin amaç dışı kullanılması durumunda, bu fiili gerçekleştirenler hakkında 100.000 TL’den az olmamak kaydıyla idari para cezası verilir.”
- Madde 21 – Yapıların Yıkımı ve Cezalar: “Tarım arazilerini, tescili mümkün olmayan fiili hisseler oluşturarak arazinin hisselere tekabül ettiği kabul edilen kısımlarının zilyetliğini, bir özel hukuk tüzel kişisinin faaliyeti kapsamında bu tüzel kişiyle üyelik veya ortaklık ilişkisi kurarak devretmek veya bu işlere aracılık etmek suretiyle arazinin bütünlüğünün bozulmasına ve amacı dışında kullanılmasına sebebiyet verenlere bir yıldan üç yıla kadar hapis ve yüz günden bin güne kadar adli para cezası verilir. Ayrıca bu tüzel kişi hakkında elli bin Türk Lirasından iki yüz elli bin Türk Lirasına kadar idarî para cezası verilir. Tarım arazisinin bütünlüğünün sağlanması ve tarımsal üretime uygun duruma getirilmesi halinde, bu fıkra uyarınca kamu davası açılmaz, açılmış olan kamu davası düşer, mahkum olunan ceza bütün sonuçlarıyla ortadan kalkar. 19 uncu ve 20 nci maddeler ile bu maddenin uygulanmasında kusurlu bulunan sorumlular, fiillerinin niteliğine göre 26/9/2004 tarihli ve 5237 sayılı Türk Ceza Kanununun kamu görevlilerine ait hükümleri uyarınca cezalandırılırlar.”
İmar Mevzuatı ve Tiny House Yerleşimleri
İmar mevzuatına göre, herhangi bir yapı inşa edilmeden önce o arazinin imar planına uygun olup olmadığına bakılmalıdır. İmar Kanunu’nun 5., 18. ve 32. maddeleri, imarlı ve imarsız arsa ayrımı konusunda belirleyicidir. İmar planına aykırı yapılaşma, hukuki yaptırımlar ve yıkım kararlarıyla sonuçlanabilir.
- 3194 Sayılı İmar Kanunu:
- Madde 5: Yapı kavramını ve yapılaşma izinlerini tanımlar. İmar planı olmayan alanlarda yapılaşma, kanuna aykırı kabul edilir ve yaptırımlara tabidir.
- Madde 18: Parselasyon planlarının hazırlanmasını ve uygulamasını düzenler.
- Madde 32: Ruhsatsız veya ruhsat eklerine aykırı yapıların yıkılmasına hükmeder.
Edirne Erikli Örneği ve Mahkeme Kararları
23 Mayıs 2024 tarihinde Edirne Erikli’de yaşanan olay, bu yasal düzenlemelere aykırı hareket edenlerin karşılaşabileceği sonuçları gözler önüne sermektedir. Tarım arazileri üzerinde yasal olmayan şekilde yerleştirilen tiny house’lar, kooperatif sahipleri tarafından yıkılmak ve taşınmak zorunda kalmıştır. Bu durum, ilgili kanunların ihlali sonucu oluşan mağduriyetin ve maddi kayıpların bir örneğidir.
Edirne Valiliği tarafından yapılan açıklamada şu ifadelere yer verilmiştir:
“Gerek 1/25000 ölçekli Çevre Düzen Planı hükümleri, gerekse de 5403 sayılı yasa uyarınca tarım alanlarının korunması ve amaçları dışında kullanılmaması esastır. Tiny house adı verilen yapıların römork oldukları ve araç niteliğinde sayılmaları gerektiği, 3194 sayılı İmar Kanunu uyarınca yıkım kararı alınamayacağı yönünde bir algı oluşturulmaya çalışılmaktadır.”
Ancak, Edirne İl Encümeni’nin 11.05.2023 tarih ve 238 sayılı yıkım kararı hakkında Edirne İdare Mahkemesi’nin 2023/2014 Esas, 2024/699 Karar sayılı kararında şu ifadelere yer verilmiştir:
“…tiny house nitelikli yapının, yukarıda yer alan açıklamalar ışığında 3194 sayılı İmar Kanunu’nun 5. maddesi kapsamında yapı olduğunun tartışmasız olduğu, davacının herhangi bir ruhsatlandırma müracaatının bulunmadığı… dosya kapsamında mevcut resimlerden söz konusu imalatların inşa edilen ilavelerle konut niteliği kazandığı, römork vasfını yitirdiği, fiilen römork olarak kullanılmadıkları gibi bu amaçla kullanılmalarına olanak vermeyecek biçimde tadil edildikleri anlaşıldığından…”
Yine Edirne İl Encümeni’nin 01.02.2024 tarih ve 45 sayılı kararı ve 28.03.2024 tarih ve 127 sayılı kararlarına karşı açılan davalarda Edirne İdare Mahkemesi’nin 2023/900 Esas, 2023/904 Esas ve 2024/1191 Esas sayılı kararlarında yürütmenin durdurulması isteminin reddine karar verilmiştir.
Tiny House’ların Kanuna Uygun Kullanımı
Tiny house’ları yasalara uygun şekilde kullanmanın yolları şunlardır:
- İmarlı Arazilerde Kullanım: Tiny house’lar imarlı arazilerde, yasal mevzuata uygun olarak inşa edilmelidir.
- Mobilite Özelliği: Tiny house’lar tekerlekli ve taşınabilir olduğu için belirli sürelerle farklı alanlarda kullanılabilir. Bu nedenle öncelikle amacı dışına çıkartılmaması yani çekilip götürülebilir halden, etrafına eklentiler yapılarak sabit hale getirilmemesi gerekir.
- Tarım Arazilerinde Yasal Kullanım: Tarım arazilerinde, tarımsal faaliyetlerle entegre şekilde, ilgili bakanlıklardan alınacak özel izinler dahilinde kullanımı değerlendirilebilir.
Sonuç
Tiny house yaşam tarzı, minimalizm ve sürdürülebilirlik açısından cazip olsa da, yasal düzenlemelere uygun şekilde hareket etmek büyük önem taşır. Tarım arazilerinin bölünerek satılması ve bu arazilere tiny house yerleştirilmesi yasalara aykırıdır ve ciddi yaptırımlarla karşılaşılabilir. Bu nedenle, tiny house alıcılarının bilinçli ve hukuki süreçleri takip ederek doğru arazi seçimini yapmaları önemlidir.
Doğru arazi seçimi ile tiny house’lar, ekolojik tarım alanları ile entegre edilebilir ve sürdürülebilir yaşam tarzını destekler. Tiny house hayali kuranların yasal mevzuata dikkat etmeleri, bilinçli hareket etmeleri ve doğa ile uyumlu bir yaşam sürmeleri teşvik edilmelidir.